Najbardziej znane murale w centrum Gliwic
Serce Gliwic – Stare Miasto i okolice Rynku – od kilku lat zmienia się w przestrzeń otwartej galerii murali. To właśnie tutaj można zobaczyć największe i najbardziej rozpoznawalne dzieła, które stały się wizytówkami miasta. Na uwagę zasługuje przede wszystkim mural przy ulicy Zwycięstwa 10, tuż obok pasażu handlowego. Przedstawia on panoramę historycznych Gliwic w stylu sepii i został stworzony przez grupę Mural Art z okazji 750-lecia nadania praw miejskich. Kolejnym punktem obowiązkowym jest mural na ścianie Poczty Polskiej przy placu Piastów. Wielkoformatowe malowidło przedstawia portret Fridy Kahlo otoczony kwiatowymi ornamentami – to dzieło warszawskiej artystki Natalii Rak, powstałe podczas festiwalu „Gliwice Miasto Murali” w 2019 roku.
Spacerując dalej w stronę dworca PKP, natkniemy się na mural na budynku dawnego Dworca Głównego. Jego motywem przewodnim jest historia kolei na Górnym Śląsku – widać na nim parowóz, perony i postacie podróżnych. Malowidło zajmuje całą ścianę szczytową i doskonale komponuje się z industrialnym charakterem okolicy. W centrum nie można też pominąć muralu przy ulicy Dolnych Wałów, na ścianie kamienicy naprzeciwko urzędu miasta. Dominuje na nim abstrakcyjna kompozycja geometryczna w intensywnych barwach – to dzieło lokalnego artysty Mateusza „Seta” Setowskiego, który często wykorzystuje motywy przestrzeni i światła.
- Ul. Zwycięstwa 10 – historyczna panorama Gliwic (Mural Art)
- Plac Piastów / Poczta Polska – portret Fridy Kahlo (Natalia Rak)
- Dworzec PKP – historia kolei (autor: kolektyw Mural Art)
- Ul. Dolnych Wałów – abstrakcja geometryczna (Mateusz Setowski)
Street art w dzielnicach Gliwic – nieoczywiste lokalizacje
Osoby poszukujące bardziej ukrytych perełek street artu powinny wybrać się do dzielnic oddalonych od ścisłego centrum. W Łabędach, przy hali sportowej przy ulicy Głównej, znajduje się mural przedstawiający skaczącego koszykarza – to hołd dla tradycji sportowych tej dzielnicy. Powstał w 2021 roku podczas pleneru malarskiego z udziałem młodzieży z lokalnych klubów. Równie ciekawy jest mural w Zatorzu na ścianie Szkoły Podstawowej nr 18 przy ulicy Mikołowskiej. Widnieje na nim stylizowany kruk z otwartą księgą – symbol wiedzy i lokalnej legendy o kruku z Górnego Śląska. Autorem jest gliwicki artysta Kamil „Kache” Chmiel.
W Sośnicy, na bloku przy ulicy Pszczyńskiej 12, zobaczymy największy mural w tej części miasta – rozciąga się na czterech kondygnacjach i przedstawia industrialne pejzaże z kominami i wieżami wyciągowymi. To dzieło powstało z inicjatywy rady dzielnicy, a wykonał je znany z realizacji w innych śląskich miastach twórca Łukasz „Łuk” Karkoszka. Warto również zajrzeć na dworzec autobusowy przy ulicy Bojkowskiej – jego ściany zdobią kolorowe graffiti inspirowane wzorami góralskimi i haftem śląskim. To efekt współpracy artystów z Miejskiego Ośrodka Kultury i lokalnej społeczności. W dzielnicy Szobiszowice, przy ulicy Kozielskiej, znajduje się mural „Śląski Anioł” – postać anioła z węglem w ręku, nawiązujący do górniczej tradycji regionu. Autor, Tomasz Sętowski, jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych twórców street artu w Polsce.
- Łabędy, ul. Główna – skaczący koszykarz (plener młodzieżowy)
- Zatorze, ul. Mikołowska – kruk z księgą (Kamil Chmiel)
- Sośnica, ul. Pszczyńska 12 – industrialne pejzaże (Łukasz Karkoszka)
- Dw. Autobusowy, ul. Bojkowska – haft śląski i wzory góralskie (praca zbiorowa)
- Szobiszowice, ul. Kozielska – Śląski Anioł (Tomasz Sętowski)
Twórcy gliwickich murali i proces ich powstawania
Gliwice systematycznie rozwijają swoją ofertę street artu, a główną rolę odgrywają w tym dwa festiwale: „Gliwice Miasto Murali” (organizowany od 2016 roku przez Centrum Kultury Victoria) oraz cykliczne plenery malarskie „Sztuka na Ścianach” realizowane we współpracy z Akademią Sztuk Pięknych w Katowicach. To właśnie podczas tych wydarzeń powstają największe i najbardziej efektowne prace – artyści mają do dyspozycji budynki miejskie, elewacje szkół i bloków osiedlowych. Nie brakuje także inicjatyw oddolnych: rady dzielnic często zgłaszają pomysły, a fundusze z budżetu obywatelskiego pozwalają na realizację murali o tematyce lokalnej.
Wśród najaktywniejszych twórców warto wymienić Tomasza Sętowskiego (specjalizującego się w surrealistycznych postaciach i symbolach śląskich), grupę Mural Art (wieloletniego partnera miasta przy dużych projektach) oraz młodych artystów takich jak Kamil Chmiel i Łukasz Karkoszka. Co ważne, Gliwice stawiają na różnorodność – obok klasycznych murali historycznych pojawia się abstrakcja, pop-art i malarstwo inspirowane folklorem. Każdego roku lista lokalizacji wydłuża się o 5–10 nowych prac, a miasto udostępnia mapę online oraz informacje w punktach informacji turystycznej.
Zwiedzając gliwickie murale, warto pamiętać, że wiele z nich można zobaczyć jedynie z przestrzeni publicznej, ale niektóre znajdują się na terenach prywatnych (np. na ścianach kamienic przy ul. Zwycięstwa) – w takich przypadkach wystarczy przejść pod wskazany adres i podziwiać z chodnika. Dla najbardziej dociekliwych przygotowano aplikację mobilną „Gliwice Art”, która prowadzi do wszystkich murali z opisami i danymi autorów. To świetna propozycja na weekendowy spacer zarówno dla mieszkańców, jak i turystów odwiedzających Śląsk.