Ślady górnictwa węgla kamiennego
Górnictwo węgla kamiennego przez ponad sto lat stanowiło fundament gospodarczy Łazisk Górnych. Kopalnia „Łaziska” (później „Bolesław Śmiały”) działała od połowy XIX wieku, a jej pozostałości są rozsiane po całym mieście. Najbardziej wyrazistym śladem jest szyb „Poniatowski” przy ul. Niepodległości – zachowana wieża szybowa, budynek nadszybia oraz hala maszyn wyciągowych tworzą zabytkowy kompleks, który dziś można oglądać z zewnątrz. W okolicy, na tyłach dawnej kopalni, wznoszą się charakterystyczne hałdy – sztuczne wzgórza z odpadów pogórniczych, widoczne z wielu punktów miasta. Teren po kopalni został przekształcony w Park Przemysłowy, ale w jego obrębie wciąż stoją dawne obiekty: cechownia, budynki administracyjne i warsztaty, które podczas spaceru można łatwo wypatrzeć. Warto też zwrócić uwagę na dobrze zachowaną bocznicę kolejową przy ul. Dworcowej – to pozostałość po transporcie urobku do hut i elektrowni.
- szyb „Poniatowski” – wieża szybowa i nadszybie (ul. Niepodległości)
- hałdy pogórnicze (okolice ul. Bursztynowej i Granicznej)
- zabudowa Parku Przemysłowego (dawne warsztaty i cechownia)
- bocznica kolejowa przy ul. Dworcowej
Huta cynku – przemysłowa dusza miasta
Równolegle z górnictwem rozwijało się hutnictwo cynku, którego symbolem jest Huta „Łaziska” – zakład działający nieprzerwanie od końca XIX wieku. Mimo że huta wciąż produkuje, wiele jej historycznych obiektów pozostaje widocznych z ulicy i tworzy niepowtarzalny industrialny krajobraz. Przy ul. Hutniczej ciągnie się ciąg ceglanych hal, w których od pokoleń wytapiano cynk. Na szczególną uwagę zasługują stare piece szybowe (tzw. szyby cynkowe) oraz żelbetowe wieże ciśnień – przykłady dawnej techniki inżynierskiej. Kominy hutnicze, jeden z nich sięgający prawie 80 metrów, górują nad dzielnicą i są rozpoznawalnym punktem orientacyjnym. Spacerując wzdłuż ogrodzenia zakładu, można natknąć się na most transportowy łączący dawne hale oraz budynek dawnej elektrowni hutniczej z pięknym, ozdobnym gzymsem. Zakład jest czynny, dlatego nie ma możliwości wejścia na jego teren, ale wszystkie te obiekty są doskonale widoczne od strony ulic publicznych.
- piece szybowe i wieże ciśnień (ul. Hutnicza)
- stary most transportowy nad ul. Hutniczą
- kominy hutnicze – najwyższy przy bramie głównej
- budynek dawnej elektrowni hutniczej
Inne poprzemysłowe perełki
Oprócz dwóch głównych gałęzi przemysłu, w Łaziskach Górnych zachowały się również ślady życia robotniczego i infrastruktury towarzyszącej. Najciekawszym przykładem jest osiedle domów familoków przy ul. Niepodległości i ul. Świerczewskiego – szeregi ceglanych kamienic z początku XX wieku, które zamieszkiwali górnicy i hutnicy. Dziś są one odnowione, ale wciąż noszą ślady oryginalnych detali architektonicznych, jak zdobione nadproża czy kutego żelaza balkony. W centrum miasta, przy placu Niepodległości, stoi budynek dawnego szpitala górniczego – okazała ceglana konstrukcja z charakterystycznym ryzalitem. Kolejnym śladem jest stacja kolejki wąskotorowej, która łączyła kopalnię z hutą – niewielki parterowy budynek przy ul. Dworcowej, dziś pełniący funkcje mieszkalne. Historyczne znaczenie ma także wieża ciśnień w parku przy ul. Kolejowej – niegdyś dostarczała wodę dla zakładów.
- osiedle familoków (ul. Niepodległości, ul. Świerczewskiego)
- budynek dawnego szpitala górniczego (pl. Niepodległości)
- stacyjka kolejki wąskotorowej (ul. Dworcowa)
- wieża ciśnień w parku (ul. Kolejowa)
Spacer po Łaziskach Górnych to podróż przez warstwy industrialnej historii – od głębinowych szybów po huty cynku i codzienne życie robotniczych rodzin. Zachowane obiekty, mimo upływu lat, wciąż opowiadają o mieście, które zasłynęło węglem i cynkiem.