Początki hutnictwa na chorzowskim gruncie
Historia huty „Batory” w Chorzowie sięga pierwszej połowy XIX wieku, kiedy to na terenach dzisiejszego Górnego Śląska rozwijał się przemysł oparty na bogatych złożach węgla kamiennego oraz rud cynku i ołowiu. W 1823 roku z inicjatywy Franza von Wincklera, jednego z największych przedsiębiorców epoki postindustrialnej, uruchomiono pierwszą cynkownię. Zakład, znany wówczas jako „Huta Cynku Wincklera”, szybko stał się jednym z najważniejszych producentów cynku w Europie. Dzięki lokalizacji w pobliżu Królewskiej Huty (dzisiejszy Chorzów) oraz dostępowi do surowców i linii kolejowej, huta mogła dynamicznie się rozwijać.
W drugiej połowie XIX wieku zakład przeszedł w ręce koncernu Schaffgotschów, a następnie został znacząco rozbudowany. Produkcja cynku prowadzona była w piecach muflowych, a uzyskiwany metal trafiał na rynki całej Europy, m.in. do Niemiec, Austrii i Rosji. W okresie największej prosperity huta zatrudniała ponad tysiąc pracowników, stając się filarem lokalnej gospodarki.
Przemiany po 1922 roku i nowa tożsamość
Po podziale Górnego Śląska w 1922 roku zakład znalazł się w granicach Polski. W 1934 roku, na fali modernizacji polskiego przemysłu, hucie nadano imię Stefana Batorego – stąd potoczna nazwa „Batory”, która przetrwała do dziś. W okresie międzywojennym zakład przeszedł gruntowną restrukturyzację. Wprowadzono nowe technologie, w tym piece szybowo-płomienne, które zwiększyły wydajność i obniżyły koszty produkcji. Produkcja cynku wciąż dominowała, ale huta zaczęła także wytwarzać kwas siarkowy jako produkt uboczny procesów hutniczych.
Podczas II wojny światowej huta została włączona do niemieckiego koncernu zbrojeniowego, a jej produkcję przestawiono na potrzeby Wehrmachtu. Po zakończeniu wojny, w 1945 roku, zakład znacjonalizowano i przywrócono mu nazwę „Batory”. W latach 50. i 60. XX wieku huta przeszła kolejną modernizację – zrezygnowano z tradycyjnych pieców muflowych na rzecz technologii walcowania i odlewania ciągłego. To właśnie wtedy rozpoczął się stopniowy proces przechodzenia od produkcji cynku do wytwarzania stali.
Od cynku do stali – współczesność i dziedzictwo
Przełomowym momentem w historii huty „Batory” była decyzja z lat 70. XX wieku o budowie nowej stalowni. W 1978 roku uruchomiono piec łukowy elektryczny, który pozwolił na przetapianie złomu stalowego i produkcję stali wysokiej jakości. Huta „Batory” stała się wówczas jednym z pierwszych w Polsce zakładów nastawionych na recykling stali. Produkcja cynku stopniowo malała, aż do całkowitego wygaszenia w 2005 roku. Dziś zakład, działający w ramach grupy kapitałowej CMC (Commercial Metals Company), specjalizuje się w produkcji stali konstrukcyjnej, prętów żebrowanych i walcówki.
Warto podkreślić, że huta „Batory” to nie tylko fabryka, ale także żywe świadectwo przemysłowego dziedzictwa Chorzowa. W 2010 roku na terenie zakładu otwarto Muzeum Hutnictwa Cynku, które prezentuje unikatowe maszyny i narzędzia z XIX i XX wieku. Dzięki staraniom lokalnych historyków i pasjonatów, tradycja hutnicza jest pielęgnowana i przekazywana kolejnym pokoleniom. Mimo transformacji technologicznej, duch industrialnego Śląska wciąż unosi się nad halami produkcyjnymi huty „Batory”.
- 1823 – uruchomienie cynkowni Franza von Wincklera.
- 1934 – nadanie zakładowi imienia Stefana Batorego.
- 1978 – uruchomienie pieca łukowego i początek produkcji stali.
- 2005 – definitywne wygaszenie produkcji cynku.
- 2010 – otwarcie Muzeum Hutnictwa Cynku w Chorzowie.